Op zaterdagochtend 18 november toog ik naar het Muziekpakhuis in Amsterdam voor mijn eerste klezmer workshop van klarinettiste Margot Leverett. Tot voor kort wist ik niet wie zij was, maar dankzij de NERV en mijn muziekleraar Michel Duijves is dat nu anders! Margot speelt klarinet, ze treedt veel in de USA op, vooral met haar band de Klezmer Mountain Boys, en ze was onlang in Europa. Ze is een autoriteit op klezmergebied, en ik voelde me bevoorrecht dat ik de kans had om met haar te werken aan mijn ‘klezmersound’. Ik speel zelf ook klarinet en had voor 18 november al vaker klezmermuziek gespeeld, met veel plezier. Die vrolijke en tegelijk vaak melancholieke joodse muziek was voor mij een reden om een aantal jaren geleden te kiezen voor de klarinet. Nu ik Margot's muziek had geoefend, kreeg ik steeds meer zin in de workshop. De workshop in het Muziekpakhuis bestond uit 3 delen: 's ochtends een beginners-worskhop, daarna een lezing van Margot en 's middags een gevorderdenworkshop.
De beginnersworkshop
Met 2 andere klarinettisten deed ik mee aan deze workshop, samen met deelnemers op viool, fluit, gitaar, accordeon, piano of mandoline. Na een korte kennismaking met de deelnemersgroep begon Margot met zelf een stuk te spelen, waardoor we allemaal gelijk de smaak te pakken kregen: zo mooi, maar ook zo snel! We hadden 3 stukken geoefend: Gasn Nigun, Kolomeyke en A Redl/A Volikh. We speelden steeds 1 nummer voor en Margot gaf commentaar. Het leuke was dat ze gelijk heel enthousiast was, wat uiteraard stimulerend werkte Ze legde bij elk nummer uit waar de muziek vandaan kwam, bij welke gelegenheid het gespeeld werd, welke sfeer en stemming erbij hoorde. Ook gaf ze tips over versieringen die je op de noten kon aanbrengen, waardoor het al echt als ‘klezmer’ ging klinken! Ook leerden we begeleidende partijen spelen, de belangrijke ‘basis’ voor klezmermuziek. Ieder van ons kreeg persoonlijk aandacht en tips en er was genoeg gelegenheid om dingen te vragen, als je daar behoefte aan had. Bij Gasn Nigun is me vooral het volgende bijgebleven: de woorden betekenen letterlijk ‘straatliedje’, maar dit lied werd gespeeld aan het eind van een bruiloft die vaak meerdere dagen geduurd had, de muzikanten hadden veel gespeeld, de mensen hadden veel gedanst, en nu was het moment gekomen voor de ouders van de bruid om naar hun huis terug te keren, omdat hun dochter bij de ouders van de bruidegom zou blijven wonen. De muziek begeleidt de ouders bij het weggaan, als zij langzaam naar huis terug lopen. Een melancholiek moment voor iedereen… De ochtend vloog om en na een applaus voor Margot (en voor onszelf) borgen we tevreden onze instrumenten af en togen we naar een andere ruimte voor de lezing.
De lezing
Margot wilde haar enthousiasme over de klezmer (-- wereldse joodse muziek--) met ons delen, dat hadden we al gemerkt die ochtend. Nu kon ze er meer over vertellen en laten horen, en dat deed ze vol vuur. Ze had muziek voor ons op een iPod gezet: oude en nieuwe klezmermuziek, van de 19e eeuw tot heden. Ze heeft het voorrecht gehad oude muziekstukken (meer dan 800), afkomstig uit de Oekraïne, als een van de eersten in de V.S. te kunnen horen. Tot dan toe waren er maar zo'n 200 muziekstukken bekend.
Ze waren begin 20ste eeuw opgenomen op wasrollen. Tijdens het Stalinbewind was joodse muziek verboden, dus jarenlang leken ze verdwenen,maar mensen hadden de muziek goed verstopt. Later is het weer boven water gekomen en met veel moeite het land uit gesmokkeld.. Margot heeft samen met anderen uren geluisterd en alles opgeschreven voor het nageslacht, opgenomen op cassettebandjes en zo verspreid onder de liefhebbers. Later heeft ze ook klezmerles gekregen van Sid Beckermann en ze is hard bezig om die kennis en vaardigheden weer aan anderen over te dragen. Zo laat ze ons muziek horen van en vertelt ze honderduit over Joseph Moskowitz (circa 1920), Dave Tarras, Naftule Brandwein (circa 1940) en de Epstein brothers (circa 1950)
De gevorderden workshop
's Middags waren de meer ervaren klarinettisten aan de beurt. Na even inspelen m.b.v. de Bulgar Medley van Margot, die thuis was ingestudeerd, werden de deelnemers door Margot uitgedaagd om uit hun hoofd na te spelen wat Margot voorspeelde. Dat ging ontzettend goed, vond ik, als geïnteresseerde toehoorster. Je hoorde dat sommigen al heel wat speelervaring hadden. Maar voor ieder had Margot toch ook zinvolle aanwijzingen om het spel te verbeteren, hoorde ik. Zo vloog de middag om en voor we het wisten was het tijd voor Margot om naar het station te vertrekken waar haar trein naar Parijs wachtte voor andere optredens en workshops. Een van de dingen die ik meeneem van deze dag, en dat volgens Margot geldt voor elke klarinettist in een klemerband: Stand up tall and be proud: as a clarinet player you make the people dance, you are the leader of the band!
Met dank aan de NERV, aan Michel Duijves, Erwin Engelsma en ieder die verder heeft meegeholpen waaronder alle deelnemers aan de workshop, maar vooral aan Margot Leverett en haar enthousiasme.
Anneke Labots
Amsterdam 10 januari 2007